Posted in Պատմություն

Դասարանական

Հնագույն հայկական մշակույթի մասին նյութական և հոգևոր ինչ վկայություններ են հասել ։

Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են ժայռաբեկորներ, որոնց վրա պակերված են եղել որսի տեսարաններ և կրոնական թեմաներով պատկերներ:

Ինչ են առասպելները

Առասպելները աստվածների, սրբազանվայրերի, նախնիների ու հերոսների մասին ստեղծված հնագույն ավանդապատումներ են, որոնք ունեն ոչ իրական և չափազանցված բնույթի դրվագներ:

Ներկայացնել Վահագնի , Տորք Անգեղ մասին։

Վահագնը հայոց աստված էր, որը կռվել է վիշապների դեմ: Տորք Անգեղը Հայկի ժառանգներից էր:  Նա բարձրահասակ, կոպիտ կազմվածքով, դժնի հայացքով, վիթխարի ուժի տեր հսկա է, որին տգեղության պատճառով Անգեղ են կոչել։ 

Ինչ է վիպերգը։

Վիպերգը դա իրապատում է, որը հիմնաված է պատմական հավաստի դեպքերի վրա և նրա հերոսները պատմական կերպարներ են:

Ներկայացնել Արտաշես և Սաթենիկ վիպերգի բովանդակությունը։

Արտաշեսի արքայության ժամանակ ալանները հարձակվում են Հայաստանի վրա և պարտվում: Արտաշեսը գերի է վերցնում արքայորդուն,սակայն ալանների գեղեցիկ արքայադուստրը՝Սաթենիկը խնդրում է ազատել եղբորը: Արտաշեսը տեսնելով Սաթենիկին սիրահարվում է և խնդրում է նրա ձեռքը և հայրը մերժում է: Նա փախցնում է արքայադստերը և մեծ հարսանիք են անում:

Ներկայացնել հայկական դիցարանը։

Հայկական դիցարանի աստվածներնեն Արամազդը, Անահիտը, Վահագնը,  Աստղիկը, Նանեն, Արեգը, Միհրնը, Տիրնը, և Վանատուրը


Posted in Պատմություն

Հին Հռոմ

Նկարագրիր Ապենինյան թերակղզու աշխարհագրական դիրքը, բնակլիմայական պայմանները/Ճամփորդիր դեպի Իտալիա Google Maps ծրագրով :

Ապենինյան թերակղզին Եվրոպայի խոշորագույն թերակղզիներից է:  Գտնվում է աշխարհամասի հարավում և ողողվում է Միջերկրական ծովի ջրերով։ Թերակղզում են գտնվում Իտալիա, Սան Մարինո և Վատիկան պետությունները։

 Անվանումն ստացել է թերակղզում գտնվող Ապենինյան լեռներից։

Պատմիր Հռոմի հիմնադրման ավանդության մասին, ներկայացրու նաև քո հորինած ավանդությունը Հռոմի մասին:

Ըստ ավանդության արքայի դուստրը ունենում է զույք տաղներ ռազմի աստծուց Ռումելոսը և բուռունբուսը: Արքայի երբայրը վախենալով, որ հետագայում տղաները կդառնան ժառանգոտ նրանց դնում է զամբյուղի մեջ և նետում գետը մի եգ գայլ և կերակրում: ԵՎ հետագայում պահում է հովիվ: Մեծանալով այդ վայրում Ռոմոլոսը մի ին քաղաք է հիմնում և իր անունով կոչում է հռոմ:

Ներկայացրու վաղ պատմական Հռոմի կառավարման համակարգը:

Տոհմերի ավագանիները (շուրջ 300 հոգի) կազմում էին հռոմեական պետության գերագույն մարմինը՝ Ծերակույտը (Սենատ): Այն որոշում էր կայացնում պետական կյանքի բոլոր հիմնախնդիրների վերաբերյալ և հետևում դրանց կատարմանը:

Posted in Պատմություն

Հին Հունաստան

 Հին Հունաստանը ընդգրկել է Էգեյան իր կղզիներով, Բալկանյան թերակղզում հարավային մասը և Փոքր Ասիայի արևմտյան ափը: Հին հույները ապրում էին փոքր ցեղախմբերով, դրանք էին աքքայացիները, դորիացիները, հոնացիները:

Կրետե կղզում ապրող ցեղախմբերը զբաղվում էին անասնապահությամբ, հողագործությամբ և այլ արհեստներով: Ք. ա. XVII-XV դարերում Կրետեի թագավորությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին: Նա իր տիրապետությունը տարածեց Էգեյան կղզիների և Բալկանյան հունաստանի վրա և այդ տերությունը անվանեց Կրետեի ծովապետություն: Սակայն ավերիչ երկրաշարժի պատճառով այն փլուզվեց:

Ապա Կրետե ներթափանցեցին հունական աքայական ցեղերը և ստեղծեցին փոքր պետություններ, որոնցից հայտնի էր Միկենքը: Այդ դարաշրջանը անվանվեց Կրետե-Միկենյան:

Հոմերոսյան դարաշրջանի Հունաստան

Դարաշրջանում կոչվել է Հոմերոսյան, քանի որ այդ դարաշրջանում է ստեղծվել Հոմերոսի «իլական» և «ոդիսական» պոեմը:

Posted in Պատմություն

 «Արտաշիսյան արքայատոհմ» ամփոփում

190թ Արտաշեսը Մեծ Հայքում և Զարեհը Ծոփքում վերականգնեցին անկախությունը: Արտաշես առաջինը Ք. ա. 189-160թթ Մեծ Հայքի անջատված տարածքները վերադարձրեց և միացրեց իր թագավորությանը: Փորձեց միացնել նաև Ծոփքը, սակայն չհաջողվեց: Թագավորությունը հզորացնելու նպատակով Արտաշես առաջինը մեծ բարեփոխոիմներ կատարեց: Նա բանակը բաժանեց չորս մասի, մեծ Հայքի տարածքը բաժանվեց գավառների: Թագավորը արգելեց զավթումը: Արտաշես առաջինը իր մեծագործությունների համար փառաբանվել է ժողովրդական երգում: Արտաշես առաջինից հետո Մեծ հայքում իշխեց նրա ավագ որդին Արտավազդ առաջինը: Արտավազդ առաջինը զավակ չուներ պատանդ է տրվում նրա եղբայր Տիգրանը, որի անունը նույնպես Տիգրան էր: Ք. ա. վերադարձավ Հայաստան և դարձավ թագավոր: Տիգրանը վերադարձավ Պարթևաստանից: Ծոփքի վերամիավորումը գահ բարձրանալու պես Տիգրան երկրորդը Ք. ա. 95-55 թթ սկսեց կատարել բարեփոխումներ հատկապես մեծ ուշադրություն դարձնելուվ ռազմական բնագավառին: Մեծ ծրագրեր իրականացնելուց առաջինը անհրաժեշտ էր նախ լիովին միավորել Մեծ Հայքի թագավորությունը: Ք. ա. 94թ Տիգրանն ու Միհրդատը դաշինք են կնքում: Ք. ա. 87 թ Տիգրան Մեծն արշավեց Պարթևաստանի վրա: Ք. ա. 71թ Պոնտոսի արաքա Միհրադատ VI-ը, Հռոմի դեմ մղված հերթական պատերազմում պարտվելով, փախավ Հայաստան: Ք. ա. 66թ Արևելք եկավ հռոմեացի զորավար Պոմպեոսը: Նա կարողացավ դաշինք կնքել Տիգրան Մեծի հետ: Ք. ա. 66թ Արտաշատում Տիգրան Մեծի ու Պոմպեոսի կողմից ստորագրավեց հայ-հռոմեական հաշտության պայմանագիր: Հայասատանը հօգուտ Հռոմի հրաժարվեց իր նվաճումներից:

Posted in Պատմություն

փետրվարի 14-20-ը

Առաջադրանք 1.

Մեծ  Հայքի թագավորությունն Արտավազդ 2-րդի օրոք:Արտաշեսյան վերջին գահակալները:

Առաջադրանք 1

Համեմատել Արտավազդ Բ-ի և Արտաշես Բ-ի գործունեությունը.

  • կառավարման թվականները
  • ներքին քաղաքականությունը
  • արտաքին քաղաքականությունը
  • ժամանակագրությունը

Արտավազդ II–ը (Ք.ա. 55–34 թթ.) գահ բարձրացավ միջազգային չափազանց բարդ իրադրության պայմաններում: Նրան մեծ հմտություն էր անհրաժեշտ տարածաշրջանի երկու տերությունների՝ Հռոմեական Հանրապետության և Պարթևական թագավորության միջև մրցակցության պայմաններում կողմնորոշվելու համար: Ստեղծված ռազմաքաղաքական իրադրության պայմաններում Արտավազդ II-ը պահպանում էր Հայաստանի` տարածաշրջանի հզոր պետության կարգավիճակը:

Մ.թ.ա. 54 թվականին Արտավազդը դաշինք է կնքում Հռոմի եռապետ Մարկոս Կրասսոսի հետ։ Վերջինիս քաղաքականության և Մեծ Հայքի արտաքին պաշտպանության հանգամանքներով պայմանավորված, հայոց արքան հրաժարվում է տեղի տալ Կրասոսի հավակնություններին։ Արդյունքում կնքվում է հայ-պարթևական դաշինքը, որից հետո երկու երկրների միացյալ ուժերն ունենում են առաջին ռազմական խոշոր հաջողությունը հռոմեական բանակի նկատմամբ։ Մ.թ.ա. 53 թվականին հայ-պարթևական բանակը՝ Սուրեն զորավարի գլխավորությամբ հաղթում է Հայոց Միջագետք ներխուժած հռոմեական լեգեոններին։  Արտավազդ Բ-ի արտաքին ճկուն քաղաքականության շնորհիվ Մեծ Հայքը հաջորդ տասնամյակում ևս Պարթևստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների պայմաններում կարողանում է պահպանել հայրենիքի անկախությունն ու տարածաշրջանում իր ազդեցիկ դիրքը։

Պատմել/գրավոր/ Արտաշեսյան վերջին արքաների մասին:

Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Արտաշես Ա-ն ունեցել է վեց որդի (Արտավազդ, Վրույր, Մաժան, Զարեհ, Տիրան, Տիգրան). Արտավազդը և Տիրանը թագավորել են իրենց հոր մահից հետո: Արտավազդ Ա-ի և Տիրանի (Տիգրան Ա) թագավորության տարիները համեմատաբար խաղաղ էին: Արտաշես Ա-ի թոռը՝ Տիգրան Բ Մեծը, դարձել է Առաջավոր Ասիայի մեծագույն մասի տիրակալը: Նրա գահակալման 40 տարիները նշանավորվել են Հայաստանի ռազմաքաղաքական, տնտեսական ու մշակութային աննախադեպ վերելքով, հայկական պետության միջազգային դերի և հեղինակության բարձրացմամբ: Տիգրան Բ Մեծից սկսած` Արտաշիսյանները կրել են մեծ արքա, արքայից արքա տիտղոսները: Տիգրան Բ Մեծին հաջորդել է որդին՝ Արտավազդ Բ-ն: 

Արտաշիսյան հարստության վերջին հզոր ներկայացուցիչը Արտաշես Բ-ն էր՝ Արտավազդ Բ-ի թագաժառանգ որդին: Նա, գլխավորելով Հռոմի դեմ պայքարը և վերականգնելով դաշինքը Պարթևաց թագավոր Հրահատ IV Արշակունու հետ, մինչև մ. թ. ա. 31 թ. ոչ միայն ազատագրել է Մեծ Հայքը հռոմեական զավթիչներից, այլև ջախջախել է նրանց հետ գործակցող Ատրպատականի թագավոր Մար Արտավազդին ու նրա տերությունը միացրել Հայոց թագավորությանը: Հռոմի կայսր Օգոստոս Օկտավիանոսը վճռել է տապալել Արտաշես Բ-ին, և մ. թ. ա. 20 թ-ին հռոմեացիները կազմակերպել են Հայոց թագավորի սպանությունը: Արտաշես Բ-ին հաջորդել է նրա կրտսեր եղբայրը՝ կայսեր պալատում դաստիարակված Տիգրան Գ-ն: 

 Հայաստանը թուլացնելու նպատակով Հռոմը նրանից անջատել է Ատրպատականը և այնտեղ էլ գահ բարձրացրել իր դրածոյին՝ Մար Արտավազդի որդի Արիոբարզանին: Սակայն Տիգրան Գ-ն չի դարձել Հռոմի հլու կամակատարը. 

մ. թ. ա. 10 թ-ին հրաժարվել է հռոմեական կողմնորոշումից և վարել անկախ քաղաքականություն: 

Ներկայացնել Արտաշեսյան արքայատոհմի կործանման պատճառները:

Տիգրան Գ-ի քաղաքականությունը շարունակել է նրա որդին ու հաջորդը՝ Տիգրան Դ-ն: Անհանգստացած` Օգոստոս կայսրը գահընկեց է արել Տիգրան Դ-ին և թագավոր հռչակել նրա հորեղբորը՝ Արտավազդ Գ-ին: Վերջինս, որը շուրջ քառորդ դար ապրել էր Հռոմում, կառավարել է հռոմեական օրենքներով, թալանել պետական գանձարանը: Հայերն ապստամբել և տապալել են Արտավազդին, իսկ նրան պաշտպանող հռոմեական լեգեոններին արտաքսել Հայաստանից: Կրկին գահ է բարձրացել Տիգրան Դ-ն, այս անգամ քրոջ՝ Էրատոյի հետ: 1 թ-ին Տիգրան Դ-ն զոհվել է Հայաստան ներխուժած կովկասյան հրոսակ ցեղերի դեմ պայքարում, իսկ Էրատոն հրաժարվել է գահից: Այդպես վերացել է Արտաշիսյան հարստությունը, որին նպաստել է նաև արքայատոհմի արական ճյուղի ընդհատումը:

Posted in Պատմություն

Առաջադրանք, 6-րդ դասարան, հունվարի 31-փետրվարի 6-ը

Արտաշիսյան արքայատոհմ/մ.թ.ա.189-մ.թ.1թթ./

1.Փորձիր սահմանել զինանշան բառի հասկացությունը:

Զինանշանը դա յուրաքանչյուր պետության տարբերվող նշանն է, որի վրա կան պատկերներ:

  • պատկերիր քո պատկերացրած Արտաշեսյանների զինանշանը
  • գտիր իրական զինանշանը, տուր բացատրությւոնը,ապացուցիր, որ դա հենց Արտաշեսյաններին է պատկանում:
  • Արտաշեսյանների զինանշանի վրա պատկերված է հովազին հոշոտող արծիվ: Արծիվը ուժի և իմաստության խորհրդանիշն է, որը պատկերված է այդ արքայատոհմի ներկայացուցիչների կտրած դրամներին՝ թագի վրա:

Արտաշեսյանների թագավորություն, Մեծ Հայքի 3 թագավորական հարստություններից Արտաշեսյան դինաստիայի հիմնած պետությունը Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում։ Գոյատևել է շուրջ 2 դար՝ մ.թ.ա. 189 — մ.թ. 1: Տարածքը կազմել է նվազագույնը 250 000 քառ. կմ (Արտաշես Բարեպաշտի գահակալման առաջին տարիներին), առավելագույնը՝ 3 000 000 քառ. կմ՝ Տիգրան Մեծի օրոք։

2.Արտաշես Առաջինի կառավարման թվականները- 189-160թթ

3.Ներկայացրու, Արտաշես Առաջինի վարչական, ռազմական, հողային բարեփոխումները, հիմնավորիր դրանց կարևորությունը:

Արտաշես Առաջինը Մարաստանից, Վրաստանից, Պոնտոսից, իսկ ավելի ուշ Սելևկյան տերությունից հետ գրավեց և Մեծ Հայքին վերամիավորեց անջատված շրջանները:

4.Փորձիր գտնել տարբերություն , նմանություն քաղաքի և մայրաքաղաքի միջև: Պատմիր նոր մայրաքաղաքի հիմնադրման մասին /քարտեզում գտիր, նշիր մայրաքաղաքը/:

5.Գնահատիր Արտաշես Առաջինի գործունեությունը որպես թագավոր:

Արտաշես Ա–ին։ Մագնեսիայի ճակատամարտում Հռոմից Անտիոքոս III–ի կրած պարտությունից հետո, Արտաշես Ա անկախ է հռչակել Հայաստանը և հիմնել նոր արքայատոհմ, որն իր հիմնադրի անունով պատմագրության մեջ կոչվում է Արտաշեսյան։ Արտաշես Ա–ի թագավորությունն սկզբում սահմանափակված է եղել Մեծ Հայքի կենտրոնական մարզերով։ Կարճ ժամանակաշրջանում նա վերամիավորել է Երվանդունիների պետությունից մ.թ.ա. III դ. վերջին կամ մ.թ.ա. II դ. սկզբին անջատված ծայրագավառները:

6. Հայ հին վիպաշխարհ  էջ 68-73 կարդալ  ,տասնհինգ նախադասությամբ ամփոփիր:

Արտաշեսը մի քաղաք է կառուցում այն վայրում, որտեղ Երասխ և Մեծամոր գետերը իրար են միանում և իր անունով կոչում Արտաշատ: Այդ ժամանակ կռիվ է սկսվում ալանների և Արտաշեսի միջև և Արտաշեսը գերի է վերցնում արքայազնին: Նրա քույրը Սաթենիկը խնդրում է վերադարձնել եղբորը, սակայն Արտաշեսը տեսնելով այդ գեղեցկուհուն բերում է պալատ և ամուսնանում: Նրանց առաջնեն էր Արտավազդը:

Posted in Պատմություն

Նոր տարվա ուտեստները, նրանց խորհուրդը տարբեր երկրներում

Տարվա գաղափարն առաջին անգամ ծագել է Հին Արևելքի մշակութային կենտրոններից մեկում՝ Եգիպտոսում։ Այն կապվել է Նեղոս գետի վարարման հետ։ Դրանով էր պայմանավորված եգիպտացիների կյանքը, երկրագործական աշխատանքները։ Նեղոսի վարարման սկիզբը համընկնում էր Սիրիուս աստղի երևալուն։ Եվ ահա այդ աստղի և Նեղոսի վարարման միջև ընկած ժամանակաշրջանն էլ կոչեցին տարի։

Հունաստանում մարդիկ միմյանց տուն գնալիս ճանապարհից մեծ քար են վերցնում և գցում տան դռան առաջ՝ արտասանելով հետևյալ բառերը. «Թող տանտիրոջ հարստությունը լինի այս քարի պես ծանր»։ Եթե ճանապարհին ծանր քար չի լինում, հյուրերը շատ փոքր քար են վերցնում և դռան մոտ վայր գցելիս արտասանում. «Թող տանտիրոջ դժվարությունները այս քարի նման փոքր լինեն»։

Գերմանիայում Սուրբ Ծնունդը ընտանեկան տոն է։ Բոլորը պետք է հավաքվեն տոնական սեղանի շուրջը։ Այդ օրը տեղի ունեցող նվերների փոխանակման արարողությունը կոչվում է Բեշերունգ։ Ամանորի ճաշկերույթի ամենակարևոր մասը կոչվում է «der Lebekuchen»՝ մեղրաբլիթ-քաղցրաբլիթը։ Ալյուրից, շաքարից և չամիչից պատրաստված այդ «իսկական հրաշքը» 16-րդ դարում երբեմն կարող էր մեկ երկար նստարանի չափ լինել։ Անկախ նրանից, թե չինական հորոսկոպով ինչ կենդանու տարի է լինելու, մարդիկ շատ հաճախ իրար նվիրում են ապակյա կամ ճենապակյա խոզուկներ, որոնք հիմնականում գանձանակ են լինում։

Դանիացիները կեսգիշերին սեղանին են դնում բրնձե քաղցր շիլա։ Այն ևս անակնկալով է։ Շիլայի առանձնահատկությունն այն է, որ այնտեղ թաքնված է ընկույզ կամ նուշ։ Այս ավանդույթը հատկապես դուր է գալիս չամուսնացած աղջիկներին։ Եթե նրանցից որևէ մեկին բաժին հասնի ընկույզ, ապա Նոր տարում ամուսնությունից խուսափել այլևս չի լինի։ Ամուսնացածների համար շիլայի անակնկալը խոստանում է պարզապես հաջող տարի։ Դա ևս վատ չէ։

Ամանորի գիշերը Իտալիայում լուսամուտից դուրս են շպրտում հին իրերը՝ դրանք փոխարինելով նորերով։ Իտալացիները մեծ ուշադրություն են դարձնում, թե ում առաջինը կհանդիպեն Նոր տարում։ Հոգևորական կամ երեխա տեսնելը ցանկալի չէ, իսկ ահա ծեր, կուզիկ պապիկի հանդիպելը համարվում է հաջողության նշան։

Posted in Պատմություն

Դասարանական
1.Իրադարձությունները ներկայացրու ՝ ……. դար, ……..կես

Ք.ա.782Էրեբունի – Երեան բերդաքաղաքի հիմնադրումը։
Ք.ա.776Արգիշտիխինիլի (Արմավիր) բերդաքաղաքի հիմնադրամը Արգիշտի Ա-ի կոդմից։
Ք.ա.714Սարգոն II-ի արշավանքը Ուրարտու։ Մուսասիրի ավերումը։
Ք.ա.827 – 825Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպայի (Վանի) հիմնադրումը Սարդարի Ա-ի կոդմից։

2.Ընտանիքի երկու անդամների ծննդյան տարեթիվ ներկայացրու , նշիր որ դարի, որ կեսին են ծնվել:
3.Ինչ են ուսումնասիրում, բացահայտում

  •  հնագետները 
  • ազգագրագետները 
  • դրամագետները

4.Ընտրել Վանի թագավորությունից երկու արքա, համեմատել.

  • կառավարման թթ.
  • ներքին քաղաքականություն
  • արտաքին քաղաքականություն
  • Հիմնավորել այդ արքաներից մեկի ավել զորեղ լինելը

5.Բացատրել օրենք, օրենսգիրք հասկացությունները   Գրել 5 հիմնավորում օրենքի կարևորման մասինՆկարագրել Համմուրաբիին որպես արքա , մեղադրել, արդարացնել իր ստեղծած օրենքների համար: 

«Ես՝ Համմուրաբիս, աստվածների կողմից նշանակված առաջնորդս, թագավորներից ամենաառաջինը, եփրատյան գյուղերի նվաճողը, ճշմատություն և արդարություն դրեցի երկրի շուրթերին։

Այսուհետև․

  • Եթե մարդը գողանա տաճարի կամ թագավորի գույքը, նրան պետք է սպանել․ ով կընդունի գողացած գույքը, նույնպես պետք է սպանել։
  • Եթե մարդը գողանա ստրուկին կամ ստրկուհուն, նրան պետք է սպանել։
  • Եթե մարդը թաքցնի փախած ստրուկին, նրան պետք է սպանել։
  • Եթե մեկը կտրի ստրուկի խարանը, նրա մատները պետք է կտրել։
  • Եթե մարդը սպանի ուրիշի ստրուկին, նա պետք է ստրուկի դիմաց տա ստրուկ։
  • Եթե մարդը սպանի ուրիշի եզը, նա պետք է եզան դիմաց տա եզ։
  • Եթե մարդը ունի պարտք, նրա կինը, որդին կամ դուստրը պետք է 3 տարի ստրկության մեջ լինեն, չորրորդ տարում նրանց պետք է ազատ արձակեն։
  • Եթե մարդն իր հավասարին ապտակի, նա պետք է վճարի տուգանք։
  • Եթե մարդը ապտակի իրենից բարձրին (այսինքն մեծատոհմիկ աստիճանավորի, քրմին), պետք է նրան 60 անգամ հարվածել եզան կաշվից պատրաստած մտրակով»։

Եզրափակման մեջ ասված է․

  • «Ես՝ Համմուրաբիս, արդարադատ թագավոր եմ, որին Արևի աստվածը շնորհել է օրենքներ։ Իմ խոսքերը հիանալի են, իմ գործերը՝ աննման»։

6. Ստեղծիր քո պետությունը

  • .աշխարհագրական դիրքը
  • անվանումը
  • լեզուն
  • կրոնը
  • առաջնորդ
  • օրենքներ/10օրենք/

7.Պարզապես պատասխանիր
Առաջին ուսումնական շրջանի

  • ամենադուր եկած թեման/հիմնավորիր/
  • ամենաանհետաքրքիր թեման/հիմնավորիր/
  • ինչ կուզեիր փոփոխել, ինչպես դու կանցկացնեիր դասապրոցեսը

Շնորհակալություն
Փորձիր գնահատել քո աշխատանքը:

Posted in Պատմություն

Դասարանական աշխատանք

Վանի թագավորություն

Անուն——————-Արամ ——————————————–

Ազգանուն————–Սարքիսսյան——————————————-

Ազգությունը ————-հայ—————————————–

Քաղաքը——-Երևան—————————————————–

Երկիրը————–Հայաստան————————————————–

1.Ինչպես է կոչվել, այն երկիրը, որտեղ կազմավորվել է հայ ժաղավուրդը

Ա.——-Ուրարտու—————————————————————————————-

Բ.ըստ վրացիների———–Սոմխեթի—————————————————————

2.Փորձիր ներկայացել Հայկական լեռնաշխարհի

ա.5 խոշոր գետերը

Արաքս, Հրազդան Ախուրյան, Որոտան, Դեբետ

բ. 3 մեծ լճերը

Գեղամա, Վանա, Ուրմիա

գ.լեռները-դասավորիր լեռները/Արագած, Մասիս, Սիս, Սիփան, Նեմրութ/

Ա.հարավից հյուսիս բ. Ըստ բարձրության

—Արագած լեռ———4090մ—————– —————————-

—Մասիս ————-5165մ———– ——————————

—–Սիս—————-3925մ———- ——————————-

–Սիփան———— 4058 մ——————– ———————————

— Նեմրութ———–2150 մ—————— ————————————-

4.Փորձիր լրացնել

Մասիս Արագած լեռների միջև ———————-/Երասխի/ միջին հոսանքում փռված է

——-Արարատյան դաշտավայրը——————————– ———————-,որտեղ գտնվել են Հայաստանի հինավուրց մայրաքաղաքները՝ ——Երվանդաշատը, Արտաշատը,————–,———————————,—————————————–,

——————————–, ———————————– ,Դվինը, գտնվում է նաև Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը —-Երևան——————-ը;

5.Ըստ Անանաիա Շիրակացու «Աշխարհացույցի» Մեծ Հայքը բաժանված էր 15 նահանգների «աշխարհների»: Փորձիր լրացնել:

Բարձր Հայք

Ծոփք

Աղձնիք

Տուրուբերան

Մոկք

Կորճայք

Պարսկահայք

Վասպուրական

Սյունիք

Արցախ

Ուտիք

Փայտակարան

Տայք

Գուգարք

Այրարատ

Ա.տարածքով ամենամեծը ներկիր կարմիր

Վասպուրական 40,870 ք. կմ

Բ.տարածքով ամենափոքրը ներկիր դեղին

Մոկք 2,962 ք. կմք. կմ

6.Փորձիր նշել 5 պայման, որոնց առկայության դեպքում կարող է ստեղծվել պետություն

1.—–հզոր բանակ———————-

2.—-ուժեղ, խելացի առաջնորդ—————————

3.—–տնտեսության զարգացում——————————-

4.———-անկախություն—————————

5.——համերաշխ ժողովուրդ——————————–

7.Վանի թագավորության այլ անվանումները –Բիայնիլի———Ուրարտու, Նաիրի————————————————————————————————————————————————————————————-

Փորձիր լրացնել աղյուսակը

արքաՍարդուրի ԱռաջինՄենուաԱրգիշտի ԱռաջինՍարդուրի Երկրորդ 
Կառավարման թթ-ները/մոտ/ 910-900 810-786 827 735
 
Հիմնած քաղաքները Վանի թաքավորությունՄենուախինիլի   Երեբունի  
Ներքին քաղաքականություն     
Արտաքին քաղաքականություն     
      
      

8.Վանի թագավորության երեք գլխավոր աստվածները

Խալդի, Թեյշեբա, Շիվինի

9.Փորձիր գտնել Վանի թագավորության թագավորների անվանումները

ՄենուահյգֆգդսոեռհգֆալօհԻշպուինիււըւըւեռեռհգհգՍՍարդուրիԱՍԱՍԱրգիշտիՀԳՀՍԳՀԳՌուսա լկլկլլկԱրամեռտռտռտ

Մենուա Իշպուինի Սարդուր Արգիշտի Ռուսա Արամե

10.Համապատասխանեցրու

1.Թեյշեբա- գլխավոր աստված

2.Շիվինի- արևի աստված

3.Բզնունյաց ծով- Վանա լիճ

4.Կապուտան լիճ -Ուրմիո լիճ

5.Գեղամա ծով -Սևանա լիճ

6.Էրեբունի -ԱրգիշտիԱ

7.Երասխ -Արաքս

8.Արածանի-Արևելյան Եփրատ

9.Տուշպա- Սարդուրի Ա

10.Շամիրամի ջրանցք – Մենուա

11.Խալդի- պատերազմի աստված

11.Փորձիր տալ այս բառերի բացատրությունը

Էրեբունի-Երևան—նշանակում է նաև հաղթանակ————————————————————————————————————-

Հետևակ-ոտքով քայլող զորք————————————————————————————————————-

Հեծելազոր-ոտքով հեծնել————————————————————————————————————

Արձանագրություն-քարի վրա իր գործերի մասին թողած գրություն ——————————————————————————————————————–

Սեպագիր-սեպերով գրելու ձև—————————————————————————————————————

Պալեոլիթ-հին քարի դար—————————————————————————————————————–

Մեզոլիթ- միջին քարի դար——————————————————————————————————————-

Նեոլիթ-նոր քարի դար——————————————————————————————————————–

Աշխարհազոր-Պատերազմի ժամանակ ստեղծվող ժողովրդական կամավոր զորամիավորում——————————-

12.Փորձիր նշել 5 պայման, որի դեպքում տերություն է վերանում:

1.——–երկրաշարժ————

2.——-պատերազմ————-

3.—-պարտության ժամանակ տարածքների հանձնում——————-

4.—–ներքին կռիվներ—————-

5.—–հպատակությունը—————-

Posted in Պատմություն

Վանի թագավորություն


Մ. թ. ա. 830-ական թթ-ին Սարդուրի Ա-ն (մ. թ. ա. մոտ 835-825) հիմնադրել է Տուշպա (Տոսպ, Վան) մայրաքաղաքը, որի շուրջը կազմավորվել է Վանի համա­հայկական թագավորությունը:

տուշպա

Քաղաքի հիմ­նադրման ասուրերեն արձանագրու­թյուններում Սարդուրին իրեն անվանում է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայանում Մեծ արքա, Հզոր արքա, Արքաների ար­քա, Տիեզերքի արքա և այլ տիտղոսնե­րով: Մ. թ. ա. 833-ին Սարդուրի Ա-ին հի­շատակում է Ասորեստանի արքա Սալմանասար lll-ը (մ. թ. ա. 859/858-824)՝ վերջինիս զորքերին դիմակայելու առնչությամբ: Այդ ժամանակ Վանի թագավո­րությունը, ընդգրկելով Վանա լճի ավա­զանը, տարածվել է Հայկական Տավրոսից հա­րավ’ Տիգրիսի վերին հովտում:

Ասորեստանն իր առաջնակարգ դիրքն Առաջավոր Ասիայում հարկադրա­բար զիջել է Վանի թագավորությանը: Արգիշտի Ա-ի թագավորությունը ձգվել է Ուրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջա վախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափ­նյա շրջաններ (ներառյալ Մելիտեա ու Թաբալ երկրները), Մասիոա և Կորդվաց լեռներից մինչև Պարսից ծոց՝  ներառյալ Բաբելոնիան: Արգիշտի Ա-ի ռազմաքաղաքական ազդե­ցությունը տարածվել է մինչև Հյուսիսային Կովկաս, որտեղ նրա անունով սեպագիր ար­ձանագրությամբ հայտնաբերվել է սա­ղավարտ (պահվում է Բեռլինի Առաջավորասիական թանգարանում):

Արգիշտի Ա-ի օրոք Արարատյան դաշ­տում մ. թ. ա. 782-ին հիմնադրվել է երե­րունի (Երևան) քաղաքը, իսկ 776-ին՝ Արգիշտիխինիլին (Արմավիր):

Վանի թագավորության հզորությունը շարունակվել է Արգիշտի Ա-ի որդու՝ Սարդուրի Բ-ի օրոք (մ. թ. ա. 764-735): Վերջինս կախյալ թագավորությունները վերածել է պետության վարչական միավորնե­րի՝ համադաշնային կառավարման հա­մակարգից անցնելով գերկենտրոնացված պետության:

Սարդուրի Բ-ի օրոք տերությունն ու­նեցել է առավելագույն տարածքը, հյուսիսում հասել է Սև ծով, հյուսիս-արևելքում’ Կուր գետ, արևելքում’ Կասպից ծով, արևմուտքում’ Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում՝ Բաբելոնով՝ Պարսից ծոց, և Դամասկոսի թագա­վորությունով՝ Միջերկրական ծով:

Մենուայի օրոք  Վանի թագավորությունը հասել է աննախադեպ հզորության: Երկիրը տնտեսապես հզորացնելու համար նա ծավալել է շինարարական աշխատանքներ, ստեղծել է ոռոգման ցանց. հատկապես նշանավոր է ցայսօր գործող 72 կմ երկարությամբ Մենուայի ջրանցքը:

Վանի թագավորության դիցարանը հիշատակվում է «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ. այն կազմված է եղել 70 աստվածությունից՝ 35 իգական և 35 արական, և շուրջ 30 սրբություններից: Դիցարանը գլխավորել է գերագույն եռյակը՝ Խալդի (աստվածների հայր և արքայի գլխավոր հովանավոր), Թեյշեբա (ամպրոպի և ռազմի աստված) ու Շիվինի (արևի աստված):

 Վանի թագավորության դիցարանը հիշատակվում է «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ. այն կազմված է եղել 70 աստվածությունից՝ 35 իգական և 35 արական, և շուրջ 30 սրբություններից: Դիցարանը գլխավորել է գերագույն եռյակը՝ Խալդի (աստվածների հայր և արքայի գլխավոր հովանավոր), Թեյշեբա (ամպրոպի և ռազմի աստված) ու Շիվինի (արևի աստված):