Posted in Պատմություն

Դասարանական աշխատանք

Վանի թագավորություն

Անուն——————-Արամ ——————————————–

Ազգանուն————–Սարքիսսյան——————————————-

Ազգությունը ————-հայ—————————————–

Քաղաքը——-Երևան—————————————————–

Երկիրը————–Հայաստան————————————————–

1.Ինչպես է կոչվել, այն երկիրը, որտեղ կազմավորվել է հայ ժաղավուրդը

Ա.——-Ուրարտու—————————————————————————————-

Բ.ըստ վրացիների———–Սոմխեթի—————————————————————

2.Փորձիր ներկայացել Հայկական լեռնաշխարհի

ա.5 խոշոր գետերը

Արաքս, Հրազդան Ախուրյան, Որոտան, Դեբետ

բ. 3 մեծ լճերը

Գեղամա, Վանա, Ուրմիա

գ.լեռները-դասավորիր լեռները/Արագած, Մասիս, Սիս, Սիփան, Նեմրութ/

Ա.հարավից հյուսիս բ. Ըստ բարձրության

—Արագած լեռ———4090մ—————– —————————-

—Մասիս ————-5165մ———– ——————————

—–Սիս—————-3925մ———- ——————————-

–Սիփան———— 4058 մ——————– ———————————

— Նեմրութ———–2150 մ—————— ————————————-

4.Փորձիր լրացնել

Մասիս Արագած լեռների միջև ———————-/Երասխի/ միջին հոսանքում փռված է

——-Արարատյան դաշտավայրը——————————– ———————-,որտեղ գտնվել են Հայաստանի հինավուրց մայրաքաղաքները՝ ——Երվանդաշատը, Արտաշատը,————–,———————————,—————————————–,

——————————–, ———————————– ,Դվինը, գտնվում է նաև Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը —-Երևան——————-ը;

5.Ըստ Անանաիա Շիրակացու «Աշխարհացույցի» Մեծ Հայքը բաժանված էր 15 նահանգների «աշխարհների»: Փորձիր լրացնել:

Բարձր Հայք

Ծոփք

Աղձնիք

Տուրուբերան

Մոկք

Կորճայք

Պարսկահայք

Վասպուրական

Սյունիք

Արցախ

Ուտիք

Փայտակարան

Տայք

Գուգարք

Այրարատ

Ա.տարածքով ամենամեծը ներկիր կարմիր

Վասպուրական 40,870 ք. կմ

Բ.տարածքով ամենափոքրը ներկիր դեղին

Մոկք 2,962 ք. կմք. կմ

6.Փորձիր նշել 5 պայման, որոնց առկայության դեպքում կարող է ստեղծվել պետություն

1.—–հզոր բանակ———————-

2.—-ուժեղ, խելացի առաջնորդ—————————

3.—–տնտեսության զարգացում——————————-

4.———-անկախություն—————————

5.——համերաշխ ժողովուրդ——————————–

7.Վանի թագավորության այլ անվանումները –Բիայնիլի———Ուրարտու, Նաիրի————————————————————————————————————————————————————————————-

Փորձիր լրացնել աղյուսակը

արքաՍարդուրի ԱռաջինՄենուաԱրգիշտի ԱռաջինՍարդուրի Երկրորդ 
Կառավարման թթ-ները/մոտ/ 910-900 810-786 827 735
 
Հիմնած քաղաքները Վանի թաքավորությունՄենուախինիլի   Երեբունի  
Ներքին քաղաքականություն     
Արտաքին քաղաքականություն     
      
      

8.Վանի թագավորության երեք գլխավոր աստվածները

Խալդի, Թեյշեբա, Շիվինի

9.Փորձիր գտնել Վանի թագավորության թագավորների անվանումները

ՄենուահյգֆգդսոեռհգֆալօհԻշպուինիււըւըւեռեռհգհգՍՍարդուրիԱՍԱՍԱրգիշտիՀԳՀՍԳՀԳՌուսա լկլկլլկԱրամեռտռտռտ

Մենուա Իշպուինի Սարդուր Արգիշտի Ռուսա Արամե

10.Համապատասխանեցրու

1.Թեյշեբա- գլխավոր աստված

2.Շիվինի- արևի աստված

3.Բզնունյաց ծով- Վանա լիճ

4.Կապուտան լիճ -Ուրմիո լիճ

5.Գեղամա ծով -Սևանա լիճ

6.Էրեբունի -ԱրգիշտիԱ

7.Երասխ -Արաքս

8.Արածանի-Արևելյան Եփրատ

9.Տուշպա- Սարդուրի Ա

10.Շամիրամի ջրանցք – Մենուա

11.Խալդի- պատերազմի աստված

11.Փորձիր տալ այս բառերի բացատրությունը

Էրեբունի-Երևան—նշանակում է նաև հաղթանակ————————————————————————————————————-

Հետևակ-ոտքով քայլող զորք————————————————————————————————————-

Հեծելազոր-ոտքով հեծնել————————————————————————————————————

Արձանագրություն-քարի վրա իր գործերի մասին թողած գրություն ——————————————————————————————————————–

Սեպագիր-սեպերով գրելու ձև—————————————————————————————————————

Պալեոլիթ-հին քարի դար—————————————————————————————————————–

Մեզոլիթ- միջին քարի դար——————————————————————————————————————-

Նեոլիթ-նոր քարի դար——————————————————————————————————————–

Աշխարհազոր-Պատերազմի ժամանակ ստեղծվող ժողովրդական կամավոր զորամիավորում——————————-

12.Փորձիր նշել 5 պայման, որի դեպքում տերություն է վերանում:

1.——–երկրաշարժ————

2.——-պատերազմ————-

3.—-պարտության ժամանակ տարածքների հանձնում——————-

4.—–ներքին կռիվներ—————-

5.—–հպատակությունը—————-

Posted in Պատմություն

Վանի թագավորություն


Մ. թ. ա. 830-ական թթ-ին Սարդուրի Ա-ն (մ. թ. ա. մոտ 835-825) հիմնադրել է Տուշպա (Տոսպ, Վան) մայրաքաղաքը, որի շուրջը կազմավորվել է Վանի համա­հայկական թագավորությունը:

տուշպա

Քաղաքի հիմ­նադրման ասուրերեն արձանագրու­թյուններում Սարդուրին իրեն անվանում է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայանում Մեծ արքա, Հզոր արքա, Արքաների ար­քա, Տիեզերքի արքա և այլ տիտղոսնե­րով: Մ. թ. ա. 833-ին Սարդուրի Ա-ին հի­շատակում է Ասորեստանի արքա Սալմանասար lll-ը (մ. թ. ա. 859/858-824)՝ վերջինիս զորքերին դիմակայելու առնչությամբ: Այդ ժամանակ Վանի թագավո­րությունը, ընդգրկելով Վանա լճի ավա­զանը, տարածվել է Հայկական Տավրոսից հա­րավ’ Տիգրիսի վերին հովտում:

Ասորեստանն իր առաջնակարգ դիրքն Առաջավոր Ասիայում հարկադրա­բար զիջել է Վանի թագավորությանը: Արգիշտի Ա-ի թագավորությունը ձգվել է Ուրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջա վախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափ­նյա շրջաններ (ներառյալ Մելիտեա ու Թաբալ երկրները), Մասիոա և Կորդվաց լեռներից մինչև Պարսից ծոց՝  ներառյալ Բաբելոնիան: Արգիշտի Ա-ի ռազմաքաղաքական ազդե­ցությունը տարածվել է մինչև Հյուսիսային Կովկաս, որտեղ նրա անունով սեպագիր ար­ձանագրությամբ հայտնաբերվել է սա­ղավարտ (պահվում է Բեռլինի Առաջավորասիական թանգարանում):

Արգիշտի Ա-ի օրոք Արարատյան դաշ­տում մ. թ. ա. 782-ին հիմնադրվել է երե­րունի (Երևան) քաղաքը, իսկ 776-ին՝ Արգիշտիխինիլին (Արմավիր):

Վանի թագավորության հզորությունը շարունակվել է Արգիշտի Ա-ի որդու՝ Սարդուրի Բ-ի օրոք (մ. թ. ա. 764-735): Վերջինս կախյալ թագավորությունները վերածել է պետության վարչական միավորնե­րի՝ համադաշնային կառավարման հա­մակարգից անցնելով գերկենտրոնացված պետության:

Սարդուրի Բ-ի օրոք տերությունն ու­նեցել է առավելագույն տարածքը, հյուսիսում հասել է Սև ծով, հյուսիս-արևելքում’ Կուր գետ, արևելքում’ Կասպից ծով, արևմուտքում’ Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում՝ Բաբելոնով՝ Պարսից ծոց, և Դամասկոսի թագա­վորությունով՝ Միջերկրական ծով:

Մենուայի օրոք  Վանի թագավորությունը հասել է աննախադեպ հզորության: Երկիրը տնտեսապես հզորացնելու համար նա ծավալել է շինարարական աշխատանքներ, ստեղծել է ոռոգման ցանց. հատկապես նշանավոր է ցայսօր գործող 72 կմ երկարությամբ Մենուայի ջրանցքը:

Վանի թագավորության դիցարանը հիշատակվում է «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ. այն կազմված է եղել 70 աստվածությունից՝ 35 իգական և 35 արական, և շուրջ 30 սրբություններից: Դիցարանը գլխավորել է գերագույն եռյակը՝ Խալդի (աստվածների հայր և արքայի գլխավոր հովանավոր), Թեյշեբա (ամպրոպի և ռազմի աստված) ու Շիվինի (արևի աստված):

 Վանի թագավորության դիցարանը հիշատակվում է «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ. այն կազմված է եղել 70 աստվածությունից՝ 35 իգական և 35 արական, և շուրջ 30 սրբություններից: Դիցարանը գլխավորել է գերագույն եռյակը՝ Խալդի (աստվածների հայր և արքայի գլխավոր հովանավոր), Թեյշեբա (ամպրոպի և ռազմի աստված) ու Շիվինի (արևի աստված): 

Posted in Պատմություն

ՀԻՆ ԵԳԻՊՏՈՍ

Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետությունը գտնվում է Աֆրիկայի հյուսիս-արևելքում և Ասիայի արևմուտքում՝ Սինայի թերակղզում: Ժամանակակից Եգիպտոսի պատմությունն սկսվում է 642 թ-ից, երբ այն գրավեցին արաբները:Հին Եգիպտոսն աշխարհի հնագույն քաղաքակրթության կենտրոններից էր: Ունի մոտ 5 հզ. տարվա պատմություն: Եղել է Հին աշխարհի ամենահարուստ և ամենահզոր պետություններից մեկը: Բնիկները եղել են վայելչակազմ, թխամորթ, սևահեր ու սևաչ ղպտիները, որոնք նստակեցության են անցել դեռևս մ.թ.ա. V–IV հազարամյակներում և հիմնականում զբաղվել են երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ: Դեռևս մ.թ.ա. IV հազարամյակում Եգիպտոսում սկսվել է պղնձի մշակումը. հայտնագործվել է բրուտագործական բոլորակը, զարգացել են խեցեգործությունն ու ջուլհակությունը, արտադրվել է հախճապակի: Ղպտիները II հազարամյակից ճանաչել են բրոնզը, ավելի ուշ՝ երկաթը: Ոսկուց և արծաթից պատրաստել են զարդեր, որոնք արվեստի գլուխգործոցներ են: Բավական զարգացած են եղել աստղագիտությունն ու մաթեմատիկան: Առաջին օրացույցները ստեղծվել են Հին Եգիպտոսում, նրանք ունեցել են նաև արեգակնային և ջրային ժամացույցներ: Հին Եգիպտոսում է հայտնագործվել պապիրուսը (որի ցողունների երկայնական շերտերից պատրաստել են գրելու նյութ): Հին Եգիպտոսում որպես շինանյութ ծառայել են կավով շրջածեփված եղեգը և Նեղոսի տիղմից ու ծղոտի համապատասխան խառնուրդից պատրաստված, ամրությամբ աչքի ընկնող հում աղյուսը: Քարից կառուցվել են միայն տաճարներն ու թագավորական բուրգերը: Վերջիններս ծառայել են որպես թագավորների՝ փարավոնների դամբարաններ: Դամբարաններում թաղված գանձերը հետագայում դրանց թալանման պատճառ են դարձել: Սակայն 1922 թ-ին հայտնաբերվել է Թութանհամոն փարավոնի դամբարանը անխաթար վիճակում, որտեղ հրաշալի պահպանված էին պապիրուսի վրա հիերոգլիֆներով գրված արձանագրությունների փաթեթներ, գանձեր, տարբեր իրեր: Այդ արձանագրություններն ու որմնապատկերները մեծապես օգնեցին գիտնականներին՝ ամբողջական պատկերացում կազմելու Հին Եգիպտոսի կյանքի մասին: Եգիպտացիները հաճախ են պատկերել իրենց արևի աստված Ռային, մեռյալների աստված Օսիրիսին և բազմաթիվ այլ աստված-աստվածուհիների:Հին եգիպտացիները հավատացել են նաև սֆինքսներին՝ փարավոնի գլխով ու առյուծի մարմնով արարածներին, որոնցից ամենահայտնին՝ Մեծ սֆինքսը, պահպանվել է Գիզեում` Քեփրեն փարավոնի բուրգի դիմաց:Հին եգիպտական պետության զարգացումը տևել է մոտ 2500 տարի, մինչև այն ժամանակ, երբ մ.թ.ա. 525 թ-ին այն գրավել են օտարները՝ երկաթե զենքերով զինված բանակով: Իսկ ավելի ուշ, երբ մ.թ.ա. 30 թ-ին մահացել է Եգիպտոսի Կլեոպատրա թագուհին, երկիրը դարձել է Հռոմեական կայսրության մաս և անկում ապրել:Եգիպտոսի վիթխարի բուրգերը մարդկանց ապշեցրել են իրենց կառուցման արվեստով ու ճարտարագիտական մտքի թռիչքով: Եվ ի զուր չէ, որ համարվում են Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Եգիպտացիները հավատացել են անդրշիրիմյան կյանքին և մահացած փարավոնի մումիայի հետ թաղել են նաև սնունդ, կահույք ու տարբեր հարստություններ:

Posted in Պատմություն

Առաջադրանք 6-րդ դասարան, սեպտեմբերի 13-19-ը

Սերը դեպի հայրենիք քաղաքակիրթ մարդու առաջին արժանիքն է:-Նապոլեոն I

 Չկա ոչինչ հայրենիքից առավել սիրելի:-Լուկիանոս

Երբեք այնքան անհայրենիք չենք, քան երբ դադարել ենք մտածել, գործել, զոհաբերել մեր Հայրենիքի համար:-Գարեգին Նժդեհ

Նկարագրիր Հայկական լեռնաշխարհը, թվարկիր կարևորագույն լեռնաշղթաները , գետերը լճերը:

Հայկական լեռնաշխարհը իր բարձրադիր դիրքի պատճառով հայտնի է եղել հայկական բարձրավանդակ լեռնային երկրի կամ լեռնային կղզի անուններով:Հայկական լեռնաշխարհի սահմանները հարավում հասնում են հայկական Տավրոսի,արևմութքում Անտիտավրոսի, հյուսիս-արևմուտքում Պոնտոսի լեռներին: Հայկական բարձրավանդակի ամենաբարձր լեռը Արարատ լեռն է, որը կոչվում է նաև Մասիս: Այն ծովի մակարդակից բարձր է 5165մ: Իսկ Փոքր Արարատը կամ Սիսը 3925 մ բարձրություն: Արարատից արևմուտք ձքվում է Հայկական Պար լեռնաշղթան: Հայաստանի հանրապետության ամենաբարձր լեռը Արագածն է, որն ունի 4096մ բարձրություն:

Հայաստանի երեք խոշոր լճերն են Սևանը, Վանը, ՈՒրմիան:

Հայաստանից են սկզբնավորվում Եփրատը, Տիգրիսը, Արաքսը, Ճորոխը, Կուրը և թափվում են սև ու Կապից Ծովերը և Պարսից ծոցը:

  • Պատմիր Հայկական լեռնաշխարհի օգտակար հանածոների մասին:
  • Օգտակար հանածոներն են պղինձը, երկաթը, բրոնզը, արծաթը և ոսկին:
  • Ինչ գիտես որդան կարմիրի մասին:
  • Հազարամյակներ շարունակ որդան կարմիրի միջատներից ստացել են ամբողջ աշխարհում հայտնի կարմիր ներկը` որդան կարմիրը: Այն լայնորեն օգտագործվել է մանածագործության մեջ թելերի, մանվածքի ներկման, կտորների և գորգերի արտադրության մեջ: 

Առաջին, երկրորդ քարտեզներից օգտվելով երկրորդ քարտեզում փորձիր նշել

Ա.Արևելա-Պոնտական լեռներ, Հայկական Տավրոս, Հայկական Պար

Բ.Սևանա լիճ, Վանա լիճ, Ուրմիո լիճ

Գ.Ճորոխ գետը, Արաքս գետը,Եփրատ գետը, Տիգրիս գետը

Դ.Նշիր նաև լեռան բարձրությունը

Մասիս լեռը, Սիս լեռը, Արագած լեռը, Թոնդրակ լեռը, Սիփան լեռը, Մարութա լեռը, Ջիլո լեռը3[1]-w843qartez (1)419187_4269295340881_920566452_n.jpg

Փանոս Թերլեմեզյան, Աշուն (1929)

Ով է այս նկարի հեղինակը, որ լեռն է ուրվագծվում հեռվում:

Փանոս Թերլեմեզյան, Աշուն (1929)

Posted in Պատմություն

Առաջադրանք սեպտեմբերի 20-26-ը

Օրացույցի ստեղծման պատմությունը

1.Օրացույցների ստեղծման նպատակը, արդիականությունը ժամանակակից աշխարհում, համաշխարհային օրացույցի խնդիրը, օրացույց բառը տարբեր լեզուներում, նշանակությունը

Օրացույցն օրերը խմբավորելու եղանակ է. այն  անհրաժեշտ է մարդկանց՝ գյուղատնտեսական աշխատանքները, գործարար ու հոգևոր կյանքը կազմակերպելու համար:

Օրացույցի հայրենիքը համարվում է Հին Եգիպտոսը: Եգիպտական քրմերը նկատել էին, որ ամառային արևադարձի ժամանակ, ամենակարճ գիշերվան հաջորդող լուսաբացից առաջ, երկնքում երևում է (Սիրիուս) պայծառ աստղը, և այդ օրն էլ սկսվում էր Նեղոսի վարարումը: Նրանք հաշվեցին և գտան, որ Սիրիուսի մի երևալուց մինչև մյուսն անցնում է 365 օր: Այդ երկար ժամանակահատվածը նրանք բաժանեցին 12 մասի, յուրաքանչյուրը՝ 30-ական օրով, իսկ մնացած 5 օրը, որպես «հավելում», զետեղեցին տարվա վերջում: Այդպես ծնվեց մեր օրացույցի (տոմարի) նախնական տարբերակը:

2.Օրացույցի ստեղծման պատմությունը տարբեր ժողովուրդների մոտ

 մ. թ. ա. 46 թ-ին, եգիպտական օրացույցում ուղղում մտցրեց հռոմեական կայսր Հուլիոս Կեսարը: Հուլյան օրացույցում, ինչպես անվանեցին այդ օրացույցը, ամիսների տևողությունը միատեսակ չէր. մեկը 30 օր ուներ, մյուսը՝ 31, իսկ փետրվարը՝ ընդամենը 28: Որպեսզի օրացույցն «առաջ չվազեր», 4 տարին մեկ հենց այս ամենակարճ ամսին սկսեցին ավելացնել 1 հավելյալ օր՝ 29 փետրվարի, և տարին անվանեցին նահանջ տարի, որն ուներ 366 օր: 

3.Հայոց Նախահայկեան  օրացույցը

Վաղ անցյալում հայկական նոր տարին սկսվել է մարտի 21-ին՝ գարնանային գիշերահավասարի օրը: Հետագայում տարեսկիզբը տեղափոխվել է օգոստոսի 11-ը՝ ի պատիվ Հայկ Նահապետի այդ օրը տարած հաղթանակի: Հայկական այդ օրացույցը կոչվել է Բուն Հայկա թվական, ըստ որի՝ տարին ուներ 12 ամիս, յուրաքանչյուրը՝ 30-ական օրով, և լրացուցիչ 13-րդ ամիս, որն ուներ ընդամենը 5 օր: 

4.Ամիսների, շաբաթների անունների առաջացման պատմությունը, նշանակությունը

Հայկական օրացույցն ուներ իր ամսանունները՝ Հայկ Նահապետի 12 ուստրերի ու դուստրերի անուններով. Նավասարդ, Հոռի, Սահմի, Տրե, Քաղոց, Արաց, Մեհեկան, Արեգ, Ահեկան, Մարերի, Մարգաց, Հրոտից, 13-րդ ամիսը կոչվել է Ավելյաց: 

Շատ վաղուց է, որ մարդիկ ամիսները բաժանել են 7 օրից կազմված շաբաթների: Ավելի ուշ դա պայմանավորվել է նաև աստվածաշնչյան իրողություններով` Երկրի արարչագործության հետ կապված: Հին հռոմեացիները շաբաթվա օրերն անվանում էին Արեգակի, Լուսնի և մոլորակների անուններով, որոնք իրենց հերթին անվանված էին հռոմեական աստվածների պատվին: 

5.Տալ օրացույց, լուսնային օրացույց, արևային օրացույց, Հուլյան օրացույց, Գրիգորյան օրացույց հասկացությունների բացատրությունը

6.Հետաքրքիր փաստեր այս թեմայի շուրջ

Առաջներում մարդիկ ժամանակի հաշվարկը սկսում էին կեսօրից, ուստի Երկրագնդի տարբեր վայրերում ժամանակը տարբեր էր: 1880 թ-ին Մեծ Բրիտանիայում որպես ժամանակի չափորոշիչ ընդունվեց Լոնդոն քաղաքի շրջաններից մեկի՝ Գրինվիչի երկայնության միջին տեղական ժամանակը: Այն անվանեցին Գրինվիչի միջին ժամանակ (ԳՄԺ): 1884 թ-ին կայացած միջազգային գիտաժողովում որոշվեց երկրագունդը «բաժանել» 24 ժամային գոտիների՝ սկսած Գրինվիչի միջօրեականից` յուրաքանչյուր գոտին 15օ լայնությամբ: ՀՀ գտնվում է 3-րդ ժամային գոտում:

7.Արեգակնային, ավազային  ժամացույց

Այս ժամացույցները հիմնված են այն բանի վրա, որ արևը ստվեր է նետում իրերի վրա, և նրա ուղին երկնքում նույնն է տարբեր տարիների նույն օրերին։ Ժամանակը որոշվում է թվատախտակի վրա ձողի ստվերով և հորիզոնական գծով կազմած անկյունով։ Ձողն անշարժ է և ուղղված երկրագնդի առանցքին զուգահեռ[1]։ Արեգակնային ժամացույցները՝ կախված ձողի դիրքից, կարող են լինել հորիզոնական, ուղղահայաց կամ այլ կողմնորոշման։ 

Այս ժամացույցները հիմնված են այն բանի վրա, որ ճշգրտորեն չափված գետի ավազը մեկական ավազիկներով անցնում է նեղ անցքով նույն ժամանակամիջոցում։ Ընդ որում, մարդիկ արագ կռահեցին օգտագործել 2 խոռոչ՝ միացված նեղ վզիկով ավազի հոսքի համար։ Ապակե անոթի երկու կեսերը ունեին թասի տեսք և նախատեսված էին ոչ մեծ ժամանակահատվածների չափման համր, բայց ունեին թերություն. ավազի վերին խոռոչից ներքինը հոսալուց հետո ստիպված պետք էր շրջել։

Posted in Պատմություն

Վաղ պետական կազմավորումները Հայաստանի տարածքում

Առաջադրանք 1

Հայկական լեռնաշխարհի առաջին պետությունը Արատտան է:Հայկական լեռնաշխարհի առաջին պետական կազմավորումը շումերական բնագրերում հիշատակվող Արատտան է (մ. թ. ա. XXVIII-XXVII դդ.), որը համարվում է Արարատի նախաձևը: Այն գոյություն է ունեցել Ք.ա. XXVIII-XXVII դարերում: Այդ մասին են վկայում շումերական արձանագրությունները: Այդ բնագրերից իմանում ենք Արատտայի հզոր բանակի, սեփական գրի մասին: Արատտայի հովանավոր աստվածն էր Հայկը:

Հայստանն ամենից ավելի ճանաչված էր Արմենիա անվամբ, որի անվան հնագույն վկայությունները վերաբերում են Ք.ա. XXIV-XXIII դարերին: Միջագետքի սեպագիր արձանագրություններում այն հիշատակվում է Արմանի,իսկ Սիրիայից գտնված բնագրերում Արմի ձևով և նշվում էր, որ Արմի երկրում ապրում են Հայայի որդիները:

Հայասա թագավորությունը

Ք.ա. XV- XIII դարերում հայաստանից արևմուտք բնակվում էին խեթերը: Նրանք հայերին ազգակից հնդեվրոպական ժողովուրդ էին: Մեր երկիրը կոչում էին Հայասա, որը խեթերեն նշանակում է հայերի երկիր: Հայասան ուներ իր արքունիքը, բանակը, քաղաքային կենտրոնները, դիցարանը:

Ք.ա. XIII-X դարերում հիշատակվել է Հայաստանի հարավում և Վանա լճի ավազանում գտնվող մի երկրի մասին,որը կոչվել է Նաիրի : Ասորեստանի արձանագրություններում Նաիրին իշատակվում է իբրև ընդարձակ,հպատակություն չճանաչող երկիր,որն ուներ 250 հազար քաղաք: Ք.ա. IX դարում Նաիրին արդեն հանդես էր գալիս որպես մեկ միասնական պետություն:

Ք. ա IX դարի առաջին կեսին Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնում և հյուսիսում հիշատակվում է մեկ այլ մեծ պետություն՝ Ուրարտուն:Դա Հայկի սերունդների՝ Հայկազունիների ստեղծած Արարատյան թագավորությունն էր,որի կենտրոնը Արարատյան դաշտում էր: Ասորեստանյան աղբյուրներում որպես ուրարտական արքա հիշատակվում է Արամը:

Առաջադրանք 2

Հայ ժողովրդի կազմավորումը տեղի է ունեցել Հայկական լեռնաշխարհում։ Ք.ա. III հազարամյակում և II հազարամյակի առաջին կեսին Հայկական լեռնաշխարհում ապրում էին տասնյակ և հարյուրավոր ցեղեր։ Նրանց մեծագույն մասը պատկանում էր հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին։ Սկզբնապես հնդեվրոպացիների նախահայրենիքն ընդգրկել է Փոքր Ասիայի արևելյան հատվածը, Հայկական լեռնաշխարհը և Իրանական սարահարթի հյուսիսարևմտյան շրջանները։ Հիշյալ տարածքներում, բացի հայերի նախնիներից, ապրել են նաև գերմանացիների, հույների, ռուսների, հնդիրանական և այլ ժողովուրդների նախնիները։ Նրանց լեզուներն անվանում են հնդեվրոպական լեզվաընտանիք, քանի որ դրան պատկանող ժողովուրդները բնակեցնում են Հնդկաստանից մինչև Եվրոպայի արևմուտքը ձգվող երկրների գրեթե ամբողջ տարածքը։ Հնդեվրոպական ցեղերի տեղաշարժերի հետևանքով ձևավորվեցին հույները, գերմանացիները, ռուսները և սլավոնական մյուս ժողովուրդները, արիացիները, որոնց թվում մեր հարավային հարևան պարսիկները։ Հայերը, փաստորեն, միակ հնդեվրոպական ժողովուրդն են, որ ձևավորվեցին որպես ժողովուրդ հնդեվրոպական նախահայրենիքում և հասան XXI դար։

Հայոց լեզվի ծագումը

 Հայոց լեզուն պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին և առանձին՝ ինքնուրույն ճյուղ է: Հայոց գրերի գյուտից անմիջապես հետոՀայոց լեզուն համարվում է յուրատեսակ և ինքնատիպ: Այն պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի արևելյան խմբին և իր հատկանիշներով նման է սլավոնական, հնդիրանական և բալթյան լեզուներին: 

Այսօր հայոց լեզուն հարուստ բառարան ունի: Պարսկական բազմադարյան լուծն իր հետքն է թողել լեզվի վրա, ինչով բացատրվում է պարսկական մեծաքանակ բառերի առկայությունը արդի հայոց լեզվում: Քրիստոնեության զարգացման հետ լեզվում կիրառական դարձան սիրիական և հունարեն բառերը:  Իսկ Օսմանական պետության ազդեցությամբ պայմանավորված են թյուրքալեզու բառերի օգտագործումը թե խոսակցական և թե գրական հայերենում: Չնայած այդ ամենին, հայոց լեզուն պահպանել է 11 000 բառարմատ, որոնցից 900 — ը պատկանում են հենց հնդեվրոպական լեզվախմբին:

Գրավոր խոսքը  Հայաստանում սկսել է զարգանալ 4 — րդ դարավերջին, հայկական այբուբենի ստեղծման հետ միաժամանակ: Գրավոր լեզուն հիմք դրեց թարգմանչական գործունեությանը: Սկսեց թարգմանվել մեծ քանակությամբ հոգևոր գրականություն այլ լեզուներից: Ի շնորհիվ դրա մինչ մեր օրերն են հասել անտիկ գրականության գոհարներ, հայերեն թարգմանված և մենք դրանք փոխանցում ենք հաջորդ սերունդներին, քանի որ այդ թարգմանությունների բնօրինակները վաղուց ոչնչացված են: Առաջին հայ թարգմանիչը համարվում է Մեսրոպ Մաշտոցը, իսկ առաջին հայերեն թարգմանված գիրքը Աստվածաշունչն է:

Հայոց լեզվի զարգացման հաջորդ փուլը դա միջնադարյան հայոց լեզուն է: 5 — րդ դարում, գրաբարին զուգահեռ սկսեց օգտագործվել միջնադարյան հայոց լեզուն:  Միջնադարյան հայերենն էլ ժամանակի ընթացքում վեր ածվեց արդի հայոց լեզվի, որով այսօր աշխարհում խոսում են մոտ 10 միլիոն մարդ:

Ժամանակակից հայոց լեզուն երկու ճյուղ ունի-արևմտյան (կոնստանտինոպոլսյան բարբառով) և արևելյան (արարատյան բարբառով): Արևմտահայերենը  ԱՄՆ — ում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Լիբանանում ապրող հայերի գործածական լեզուն է:  Ի տարբերություն արևմտահայերենի, արևելահայերենը 1920 — ական թվականներից համարվում է Հայաստանի Հանրապետության պետական լեզուն:

Posted in Պատմություն

Պետության առաջացումը

Պետությունը քաղաքակրթության հնագույն ինստիտուտներից մեկն է։
Այն առաջացել է մոտ 10000 տարի առաջ՝ Միջագետքի առաջին
հողագործական համայնքներում։ Ցեղախմբերը կարիք ունեին կառավարման նոր համակարգի և նրանք միավորվելով կազմեցին ցեղային միություններ:Հետագայում ցեղային միություններից ձևավորվեց պետությունը:Այնհամախմբում էր մարդկանց և կազմակերպում հասարակական աշխատանքներ:Պետությունը ապահովում էր երկրի պաշտպանությունը թշնամիներից, կարգավորում նույն տարածքում ապրող մարդկանց համատեղ կյանքը: Առաջին պետությունները ձևավորվել են ք.ա IV հազարամյակի վերջերին:

«Պետությունը կարգուկանոնի պահպանման մասնագիտացված և
կենտրոնացված ուժ է։ Պետությունը ինստիտուտ է կամ ինստիտուտների
խումբ, որոնց հիմնական խնդիրը (անկախ այլ խնդիրներից) կարգի
պահպանությունն է։ Պետությունը գոյություն ունի այնտեղ, որտեղ կարգի
պահպանման մասնագիտացված ինստիտուտները, օրինակ՝
ոստիկանությունը և դատարանը, անջատ են հասարակական կյանքի մյուս
ոլորտներից։ Հենց նրանք էլ պետությունն են»։

Posted in Պատմություն

Մարդկանց կրոնական պատկերացումները

Կրոնական գիտակցության հիմնական հատկանիշը հավատն է գերբնականի նկատմամբ: Այն դրսևորվում է գերբնական էակների (աստվածներ, ոգիներ ), բնական երևույթների միջև գերբնական կապերի (մոգություն, տոտեմիզմ), նյութական իրերի գերբնական հատկությունների (ֆետիշիզմ) գոյության ընդունմամբ:Կրոնական պաշտամունքի տարրերն են՝ ծեսը, կրոնական տոները, զոհաբերությունը:  

Կրոնը առաջացել է բնական և հասարակական ուժերի դեմ նախնադարյան մարդու պայքարի հարաբերական անզորությամբ: Չկարողանալով բացատրել իրական երևույթները՝ մարդը մտացածին կապեր ու գերբնական հատկություններ է հաստատել այնտեղ, ուր իշխում են օբյեկտիվ օրինաչափությունները: 

Տոհմացեղային կամ նախնդարյան հասարակության հավատալիքներն են ՝

Մոգություն

Կախարդություն

Ոգեպաշտություն

Բնապաշտություն

Տոտեմիզմ

Ֆետշիզմ

Անիմիզմ

Posted in Պատմություն

Առաջադրանք 1

1.Երեք նախադասությամբ ներկայացրու ՝ինչու ենք ուսումնասիրում պատմությունը:

2.Տեսաֆիլմ- Ինչու ենք ուսումնասիրում պատմությունը

ա. Տեսաֆիլմը դիտելուց հետո հինգ նախադասություն ավելացրու առաջին առաջադրանքին՝ ամբողջացնելով հարցի պատասխանը՝ հիմնավորելով քո տեսակետը:

2.Ինչ նպատակ եք հետապնդում «Պատմություն» առարկան ուսումնասիրելու արդյունքում:

 «Պատմություն» առարկայի շրջանակում ինչ թեմաներ են ձեզ հետաքրքրում:

Ինչ կարողություն. հմտություն կուզեիք ձեռք բերել ուսումնական տարվա ավարտին:

Առաջադրանք 2

Ծանոթացում-Ինչ է պատմական ժամանակագրական սանդղակը:

Համաշխարհային պատմության առաջին խոշոր շրջափուլը Հին աշխարհի պատմությունն է: Պատմական ժամանակը ենթաբաժանվում է տարիների, տասնամյակների, դարերի, հազարամյակների: Ստեղծվել է հատուկ ժամանակագրական սանդղակ, մեկնակետ է համարվում 1 թվականը` Հիսուս  Քրիստոսի ծննդյան տարեթիվը, դրանից առաջ ընկած ժամանակահատվածը կոչվում է Քրիստոսից առաջ/Ք.ա./, իսկ հետո ընկածը` Քրիստոսից հետո/Ք.հ./: Քրիստոսից առաջ ընկած ժամանակը հաշվարկվում է յուրահատուկ ձևով՝ տարեթվերի նվազման կարգով: Ք. ա. 200 թվականից մինչև 101 թվականը Ք. ա. II դարն է, 100 թվականից մինչև 1 թվականը՝ Ք. ա. I դարը:

Փորձիր պատասխանել

մեկ դարը— 100-տարի է

մեկ հազարամյակը—— 10 դար է

մեկ տարին —365 օր ունի

մեկ օրը ՝—-24ժամ

2.Փորձիր գտնել/

www.unrv.com/images/400width/roman-numerals.png

22թ..-առաջին դար առաջին կես

100թ,—Առաջին դար—— ———————               Ք.ա.150թ.—երկրորդ դար———————————

151թ.—երկրորդ դարի երկրորդ կես—————————               Ք.ա.400թ.—————չորրորդ դար——————

451թ.———հինգերորդ դար————————             Ք.ա.550թ._—վեցերորդ դար——————————

1000թ.——Տասներորդ—Դար———————-            Ք.ա.854թ._———իներորդ դար————————

2008թ.————քսանմեկերորդ դար——————-            Ք.ա2000թ.—————քսաներորդ դար—————

Ծանոթանալ -,Ընտանիքի անդամների ծննդյան տարեթվերը ներկայացրու հայոց այբուբենի տառերի թվային արժեքով:

Ռջկբ, ռջհե, սժ, սժե։

Հայոց այբուբենի տառերի թվային արժեքը

Это изображение имеет пустой атрибут alt; его имя файла - aybuben.png

Մաշտոցյան գրի ստեղծումից հետո հայերեն տառերն օգտագործվել են նաև իբրև թվարժեքներ: Այդ տառ-թվերով են ստեղծվել միջնադարյան Հայաստանի ճշգրիտ գիտություններին վերաբերող բոլոր գրքերը: Հայերեն 36 տառերը գրվել են 9-ական տառ պարունակող 4 շարքով, որոնք համապատասխանորեն նշանակում են միավորներ, տասնավորներ, հայրուրավորներ և հազարավորներ:

ա = 1 ժ = 10 ճ = 100 ռ = 1000
բ = 2 ի = 20 մ = 200 ս = 2000
գ = 3 լ = 30 յ = 300 վ = 3000
դ = 4 խ = 40 ն = 400 տ = 4000
ե = 5 ծ = 50 2 = 500 ր = 5000
զ = 6 կ = 60 ո = 600 ց = 6000
է = 7 հ = 70 չ = 700 ւ (ու) = 7000
ը = 8 ձ = 80 պ = 800 փ = 8000
թ = 9 ղ = 90 ջ = 900 ք = 9000

Այս 36 տառերի զուգորդմամբ կարելի է գրել 1-ից մինչև 9999 բոլոր ամբողջ թվերը, օրինակ. ծա = 51, ռջղ = 1990, քջղթ = 9999: Հետագայում հայկական այբուբենում ավելացված օ տառը նշանակել է 10000: Մեծ թվերի համար հայերենն ունեցել է հատուկ անվանումներ և պայմանանշաններ: Օրինակ, 10000-ն անվանել են բյուր և նշանակել ^, որը դրվելով տառաթվանշանի վրա, այն մեծացրել է 10000 անգամ: Այսպես՝

      ^                   ^              ^             ^
ա = 10000 բ = 20000 ժ = 100000 ք = 90000000