Posted in Բնագիտություն

Նյութերի փոխակերպումը

  1. .Հարցեր : 1 .Ո՞ր երեւույթներն են կոչվում ֆիզիկական: Բերե՛ք օրինակներ։
  2. Նյութը, որը փոխակերպումների ժամանակ չի փոխվում այլ նյութի կոչվում է ֆիզիկական երևույթ։ Ֆիզիկական երևույթների օրինակներ են սառույցի հալվելը ջրի գոլորշացում ապակու կոտրվելը և այլն։
  3. Ո՞ր երեւույթներն են կոչվում քիմիական։ Բերե՛ք օրինակներ։
  4. երբ մի նյութը փոխարկվում է մեկ այլ նյութի կոչվում է քիմյական երևույթ։ Օրինակ փայտի այրումը վերածվում է մոխրի, երկաթը փոխվում էժանգի, խաղողը գինու։
  5. Հետեւյալ երեւույթներից որո՞նք են ֆիզիկական______մոմի այրվելը, բաժակի կոտրվելը, եղյամի առաջացումը, ջրի եռալը, լուցկու այրվելը, կաթի թթվելը։ եռալը, լուցկու այրվելը, կաթի թթվելը։
  6. Բաժակի կոտրվելը , եղյամի առաջացումը, ջրի եռալը։
Posted in Բնագիտություն

ՄԹՆՈԼՈՐՏԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՄԱՐԴՈՒ ԱՌՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆԸ

1. Ի՞նչ նշանակություն ունի մթնոլորտը Երկրի համար:

Մթնոլորտը մեր մոլորակը պաշտպանում է հսկա երկնաքարերից և Արեգակից Երկիր ներխուժող ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից: 

2.Որո՞նք են մթնոլորտն աղտոտող հիմնական աղբյուրները:

Մթնոլորտի աղտոտումը կատարվում է երկու ճանապարհով՝ բնական և մարդածին: Բնական աղտոտման աղբյուրներն են հրաբուխները, փոշեհողմը, ան­տառների հրդեհը և այլ բնական երեույթները: Մարդածին աղտոտման աղբյուրներն են արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը և տրանսպորտը:

3.Ի՞նչ նյութերով է աղտոտված մթնոլորտը:

Մթնոլորտն աղտոտվում է գյուղատնտեսության մեջ օգտագործ­վող թունաքիմիկատներով, օրգանական նյութերի այրումից առաջացած գազերով:

4.Մթնոլորտի անաղարտության պահպանման ի՞նչ ուղիներ գիտեք:

 Արեգակի, քամու էներգիայի օգտագործումը, նպաստում են մթնոլորտի մաքրմանը: Այսօր հսկայական աշխատանքներ են կատարվում ավ­տոմեքենաների շարժիչների տեխնիկական կառուցվածքը բարելավելու ուղ­ղությամբ,որի շնորհիվ կնվազի թունավոր արտանետումների քանակը: 

5.Աղտոտված մթնոլորտն ի՞նչ հիվանդություններ կարող է առաջացնել։

Աղտոտված նյութերը առաջացնում են մաշկային հիվանդու­թյուններ, վնասում նյարդային համակարգը:

6. Ձեր բնակավայրում մթնոլորտն աղտոտող ի՞նչ աղբյուրներ գիտեք:

Աղբամանի տարածքում թափթփված աղբը, փողոցով անցնող մեքենաների արտանետած ծուխը:

Posted in Բնագիտություն

Կլիմա: Կլիմայի հիմնական տիպերը

Հարցեր և առաջադրանքներ  

Ի՞նչ է կլիման:

Տվյալ վայրին բնորոշ միանման եղանակների բազմամյա կրկնու­թյունը կոչվում է կլիմա:

Որո՞նք  են կլիմա ձևավորող հիմնական գործոնները:

Աշխարհագրական լայնությունը, տե­ղանքի բարձրությունը, օվկիանոսների ազդեցությունը, գերիշխող քամիները, ծովային հոսանքները և այլն դրանք կլիմա ձևավորող հիմնական գործոններն են:

Ձեր բնակավայրի կլիման ձևավորող ո՞ր գործոնն է գլխավորը։

  Կլիման կախված է տեղանքի բացարձակ բարձրությունից: Օրինակ Սևանը մոտ 1000 մ բարձր է Երևանից: Այդ պատճառով էլ՝ Սևան քաղաքն ունի ավելի խոնավ ու զով կլիմա, իսկ Երևանը՝ չոր ու տաք: 

Թվարկեք կլիմայի հիմնական տիպերը: Ո՞ր կլիմայի տիպն է բնո­րոշ ձեր բնակավայրին:

Երկրագնդի վրա առանձնացվում են կլիմայի հետևյալ հիմնական տիպերը՝ ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային: Մեր բնակավայրին բնորոշ է ցամաքային տիպը:

Ինչո՞վ է ծովային կլիման տարբերվում ցամաքայինից:

Ծովային կլիմային բնորոշ են ամբողջ տարին թափվող ա­ռատ տեղումներ և օդի ջերմաստիճանի փոքր տատանումներ:
Ցամաքային կլիման առաջանում է ցամաքների վրա: Ձմեռը ցուրտ է, իսկ ամառը` տաք,  տեղումները քիչ են:

Ինչո՞վ է մուսսոնային կլիման տարբերվում միջերկրածովայինից:

Մուսսոնային կլիմայի ձևավորման գլխավոր պատճառը մուսսոնային քամիններն են, որոնք հիմնականում դիտվում են ծովափնյա շրջաններում: Միջերկրածովային կլիման բնորոշ է հենց Միջերկրական ծովի առափնյա շրջաններին:

Posted in Բնագիտություն

Եղանակ, դրա տիպերը, եղանակի կանխատեսումը

  1. Ի՞նչ է եղանակը:

Մթնոլորտի վիճակի փոփոխություններիը, երբ երկինքն ամ­պում է, անձրև է թափվում, օրը ցրտում է, կամ էլ հակառակը՝ ամպերը ցրվում են, անձրևը  դադարում է, երևում է արևը, օրը տաքանում է, այդ վիճակը կոչվում են եղանակ:

2. Ինչո՞ւ երկրագնդի տարբեր մասերում տարբեր եղանակ է:

Եղանակը կախված է օդի ջերմաստիճանից, ճնշումից և խոնավությու­նից և քանի որ երկրագնդի տարբեր մասերում ջերմաստիճանը, ճնշումը և խոնավությունը միշտ տարբեր են, հետևաբար՝ եղանակը նույնպես տար­բեր տեղերում տարբեր է:

3. Ի՞նչ է նշանակում եղանակի կանխատեսում: Ինչո՞ւ է դա անհրաժեշտ:

 Եղանակը կանխատեսել՝ նշանակում է վաղօրոք իմանալ տվյալ վայ­րում սպասվող եղանակային փոփոխությունները։ Այդ դիտարկումները կատարում են  օդերևութաբանական կայաններում: Եղանակի կանխատեսումները անհրաժեշտ են օդագնացու­թյան, ծովագնացության, ցամաքային տրանսպորտի, գյուղատնտեսու­թյան, զբոսաշրջության և այլ ոլորտների համար:

Posted in Բնագիտություն

ՄԹՆՈԼՈՐՏԻ ԽՈՆԱՎՈՒԹՅՈՒՆԸ: ՄԱՌԱԽՈՒՂ ԵՎ ԱՄՊԵՐ

Հարցեր և առաջադրանքներ

Ե՞րբ է օդը համարվում ջրային գոլորշիներով հագեցած:

 Ջրային ավազաններից, հողից, բույսե­րից   տեղի է ունենում գոլորշացում և արեգակի շատ տաքանալուց գոլորշացումը մեծանում է:

Ի՞նչ է օդի բացարձակ խոնավությունը:

Երբ օդում առկա գոլորշիների քանակը տվյալ ջերմաս­տիճանում հասնում է առավելագույնի և այլևս գոլորշիների նոր քանակ չի կարող ընդունել, գոլորշին համարում են հագեցած: Այդ դեպքում օդի բացարձակ խոնավությունը կախված է ջերմաստիճանից:

Ի՞նչ է բնութագրում օդի հարաբերական խոնավությունը:

Օդի խոնավությունը  առավել հստակ բնութագրվում է հարաբերական խոնավությամբ, որը ցույց է տալիս, թե տվյալ ջերմաստիճանում ջրային գոլորշին որքա՞ն է մոտ հագեցած լինելուն:

Ի՞նչ է խոնավաչափը, ի՞նչ սկզբունքով է աշխատում:

Խոնավաչափը մի սարք է, որը չափում է հարաբերական խոնավությունը: Առավել կիրառականը մազային խոնավաչափն է, որի աշխատանքը հիմնված է խոնավության նկատմամբ մազի զգայնության վրա. խոնավությունից մազը երկարում է, չորանալիս՝ կարճանում:

Ի՞նչ տարբերություն կա ամպի ու մառախուղի միջև:

Մառախուղը և ամպը ջրի մանր կաթիլների կուտակում­ներ են. ամպը՝ Երկրի մակերևույթից բարձր շերտերում, իսկ մառախուղը՝ Երկրի մակերևույթին մոտ:Դրանք առաջանում են ջրային գոլորշիների խտացումից:

Թվարկեք և բնութագրեք ամպերի տեսակները:

Ամպերը տարբերվում են իրենց արտաքին տեսքով և բարձրութ­յամբ: Ամպերի երեք հիմնական տեսակներն են կույտավոր ամպերը (առաջացնում են տեղատարափ անձրև ու կարկուտ), շերտավոր ամպերը (առաջացնում են մանրամաղ անձրև կամ ձյուն) և փետրավոր ամպերը (տեղումներ չեն առաջացնում):

Posted in Բնագիտություն

Մթնոլորտային տեղումներ

Ինչպե՞ս են առաջանում մթնոլորտային տեղումները:

Ամպերում կուտակված ջրային գոլորշիները  սառելով, խտանում են, վերածվում ջրի կաթիլների իսկ օդի բացասական ջերմաստիճանի դեպքում վերածվում սառցաբյուրեղների: Այնուհետև Երկրի ձգողական ուժի ազդեցությամբ թափվում են Երկրի մակերևույթի վրա՝ առաջացնելով մթնո­լորտային տեղումներ:

Մթնոլորտային տեղումների ի՞նչ տեսակներ գիտեք: Թվարկեք հե­ղուկ և պինդ տեղումները:

Մթնոլորտային տեղումները լինում են հեղուկ (անձրև, ցող) և պինդ (ձյուն, կարկուտ, եղյամ): 

Ինչպե՞ս են առաջանում անձրևը և ձյունը:

Անձրևն առաջանում է օդի միայն դրական ջերմաստիճանների դեպ­քում, երբ մթնոլորտում կա բավարար քանակությամբ ջրային գոլորշի:

Ձյունը, ի տարբերություն անձրևի, առաջանում է օդի 0 °C-ից ցածր ջերմաստիճանում: 

Ինչպե՞ս են առաջանում ցողը և եղյամը։

Ցողը ջրի մանր կաթիլներն են, որոնք նստում են բույսերի վրա:Դրանք առաջանում են տարվա տաք եղանակին օդի դրական ջերմաստիճանի պայմաննե­րում:

Գիշերը, երբ օդը  սառում է, ջրի գոլորշիներն վերածվում են ջրի մանր կաթիլների և նստում բույսերի ու տարբեր առարկաների վրա:

Եղյամը ձյան նմանվող սառցի բյուրեղների նստվածքն է բույսերի և այլ առարկաների վրա: Եղյամն առաջանում է տարվա ցուրտ եղանակին, պարզկա գիշերնե­րին, երբ օդի ջերմաստիճանը 0 °C-ից ցածր է:

Մթնոլորտային ո՞ր տեղումներն են առավել շատ դիտվում ձեր բնա­կավայրում:

Մեր բնակավայրում առավել շատ դիտվում են անձրև,կարկուտ և ձյուն:

Posted in Բնագիտություն

Զատկածես

Զատիկը կամ Քրիստոսի Հրաշափառ Հարության տոնն ամբողջ աշխարհի հավատացյալ քրիստոնյաների ամենակարևոր տոներից մեկն է: Եկեղեցական կանոնների համաձայն, Զատիկը նշվում է գարնանային լիալուսնից հետո առաջին կիրակի օրը մարտի 21-ից ապրիլի 26-ը: Հատկանշական է, որ այդ օրը խորհրդանշում է նաև գարնան գալուստը, բնության արթնությունը, այդ իսկ պատճառով այն տոնում են նաև ոչ հավատացյալ մարդիկ:Հայերը, ինչպես և բոլոր քրիստոնյաները, հավկիթ են ներկում Զատկին: Տոնական սեղանին անպայման գինին է որպես փրկության խորհրդանիշ, կանաչեղեն, ձուկ՝ ի հիշատակ անապատում ժողովրդի կերակրվելուն հացով և ձկով: Այդ օրվա համար պատրաստվում է նաև բրինձ չամիչով և չորամրգերով:

Սուրբ Զատիկի ավանդական սեղան - VNews
Ստեփանակերտում Սուրբ Զատկի տոնին նվիրված միջոցառում է կազմակերպվելու |  Artsakhpress.am | Արցախի անկախ լրատվական գործակալություն

Posted in Բնագիտություն

Մթնոլորտի տաքացումը

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ինչո՞ւ օդն անմիջապես չի տաքանում Արեգակի ճառագայթներից:
  2.  Պատճառն այն է, որ օդն ապակու նման թափանցիկ է:
  3. Ներքնոլորտում ըստ բարձրության ինչպե՞ս է փոխվում օդի ջեր­մաստիճանը:
  4. Երկրի մակերևույթից ինչքան բարձրանում ենք դեպի վեր, այնքան օ­դի ջերմաստիճանը նվազում է: Յուրաքանչյուր 1 կմ բարձրանալիս օդի ջերմաստիճանը նվազում է միջինը 5-6 °C-ով: 
  5. Ինչո՞ւ երկրագնդի տարբեր լայնություններ տարբեր քանակությամբ ջերմություն են ստանում Արեգակից:
  6.  Երկ­րագնդի վրա Արեգակից ստացվող ջերմութ­յունը բաշխվում է խիստ անհավասարաչափ: Դա պայմանավորված է նրանով, որ աշխարհագրական տարբեր լայնություն­ներում Արեգակի ճառագայթները տարբեր անկ­յան տակ են ընկնում Երկրի մակերևույթի վրա:
  7. Երևանում օդի ջերմաստիճանը +250C է: Հաշվեք, թե նույն պահին օդի ջերմաստիճանը որքա՞ն կլինի Արագածի գագաթին, եթե վերջինս Երևանից բարձր է մոտ 3 կմ:
  8. +250C150C=+100C
Posted in Բնագիտություն

Մթնոլորտի կազմը և կառուցվածքը

Հարցեր և  առաջադրանքներ

  • Ի՞նչ է մթնոլորտը, ի՞նչ գազերից է կազմված:
  • Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է:Մթնոլորտը կազմված է ազոտից(մոտ 4/5 մաս) և թթվածնից (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր: 
  • Ինչո՞ւ օդը չի ցրվում-հեռանում Երկրից:
  • Երկրի ձգողական ուժի շնորհիվ օդը չի ցրվում:
  • Ո՞րն է մթնոլորտի վերին սահմանը:
  • Վերնոլորտը  տարածվում է ներքնոլորտից վեր՝ մինչև 50-55 կմ բարձրությունները: Այս­տեղ օդն ավելի նոսր է:
  • Ըստ բարձրության՝ ի՞նչ շերտեր են առանձնացնում մթնոլորտում:
  • Վերնոլորտում՝ մոտ 25-30 կմ բարձրությունների սահ­մանում, գտնվում է օզոնային շերտը: 
  • Ինչո՞ւ է ներքնոլորտը համարվում մթնոլորտի ամենակարևոր շերտը:
  • Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասը: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերը, անձրևը, ձյունը, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։
  • Ի՞նչ դեր ունի օզոնի շերտը:
  • օզոնի շերտը  կլանում է Արեգակից եկող, կյանքի համար վտանգավոր ուլտրամա­նուշակագույն ճառագայթները:

Posted in Բնագիտություն

Մթնոլորտի սահմանները և բաղադրությունը

Հարցեր
1. Ի՞նչ  է մթնոլորտը:

Մթնոլորտը  Երկիրը  շրջապատող և նրա  հետ պտտվող օդային թաղանթն է: 
2. Որտեղի՞ց  է սկսվում մթնոլորտը և ի՞նչ  բարձրության  է հասնում:

 Մթնոլորտը սկսվում է երկրագնդի մակերևույթի ստորին սահմանից: Նրա հաստությունը 1500-2000 կմ է:
3.  Ինչու՞ մթնոլորտը  չի  ցրվում:

Մթնոլորտը  մնում  է երկրագնդի շուրջը և Տիեզերքում  չի ցրվում երկրագնդի ձգողության  շնորհիվ:


4.  Ի՞նչ  է օդը:  Ո՞ր  գազերն են  կազմում օդի բաղադրության  հիմնական  մասը:

 Մթնոլորտային օդը  մի  շարք գազերի  խառնուրդ է: Օդի բաղադրության  հիմնական  մասերն են ազոտը  և  թթվածինը


5. Ի՞նչ  նշանակություն  ունի  մթնոլորտը Երկրի  վրա  կյանքի գոյության  համար:

Մարդը և  կենդանիներն օդից  յուրացնում են թթվածին,  իսկ բույսերը՝ նաև  ածխաթթու  գազ: Դրանց շնորհիվ էլ երկրի վրա կյանք գոյություն ունի: